Wat veel mensen niet weten is dat je als nabestaande door een overlijden soms flink in financiële problemen kan komen. De afgelopen tijd heb ik, naar aanleiding van het overlijden van mijn broer veel vragen gekregen over erven en schulden. Tijdens de gesprekken ben ik er achter gekomen dat niemand weet dat er drie verschillende opties zijn. De meesten kennen er maar twee: accepteren of weigeren. Maar er is nog een belangrijke derde optie: beneficiair aanvaarden.

Benefici… watte?

Wanneer je met het overlijden van een naaste te maken krijgt, is het handig dat je weet dat je een erfenis ook beneficiair kan aanvaarden. Hiermee kan je jezelf een hoop ellende besparen. Door een erfenis beneficiair te aanvaarden kan je voorkomen dat je aansprakelijk wordt voor een schuldenlast die de overledene achterlaat.

Naast alle emoties komt gelijk de zakelijke kant van een overlijden om de hoek kijken. Eén van de eerste vragen was: wat doe je met de erfenis? Het is vooraf niet altijd duidelijk hoe de nalatenschap er uit ziet. Het kan zomaar zijn dat iemand een huis achterlaat dat zwaar onder water staat of nog ergens een lening heeft.

Bescherm jezelf

Als de schulden hoger zijn dan de bezittingen en je hebt de erfenis zuiver aanvaard, dan kan je hiermee zelf in de problemen komen. Zuiver aanvaarden betekent dat je jouw erfdeel volledig aanvaardt inclusief eventuele schulden. De restschuld wordt verdeeld onder de erfgenamen. Voor welk deel jij dan aansprakelijk wordt gesteld, is afhankelijk van jouw relatie tot de overledene. Je zal niet de eerste zijn die voor een onaangename verrassing komt te staan.

Om je daar tegen te beschermen kan je een erfenis dus ook beneficiair aanvaarden. Als de erfenis niet voldoende is om alle schulden af te betalen, dan kunnen de schuldeisers geen geld bij jou halen.

Even een voorbeeld

Na het overlijden van jullie laatste ouder, erf je samen met een broer of zus de nalatenschap. De dure auto op de oprit en het mooie huis geven jullie het idee dat er het nodige te verdelen valt. Maar op het huis zit een enorme hypotheek die al langere tijd niet is betaald. Voor de auto is een lening afgesloten en er ligt een grote stapel rekeningen die niet betaald zijn. Tenslotte zijn er ook nog een aantal vrienden die leningen verstrekt hebben.

Alles bij elkaar komt er opeens een totale schuld uit van € 50.000,- . Wanneer jullie de erfenis gewoon aanvaard hebben, erven jullie die schuld. Jullie moeten de schuldeisers dan vanuit je eigen privé vermogen ieder € 25.000,- betalen. Wanneer jullie de erfenis beneficiair aanvaarden, dan krijgen jullie niets uit de nalatenschap dus ook niet die schuld.

Soms gebeurt het dat niet iedereen dezelfde keuze maakt. Wanneer in dit zelfde verhaal 1 van jullie de erfenis beneficiair aanvaardt  en de ander aanvaard de erfenis zuiver, dan komt de gehele schuldenlast terecht bij degene die de erfenis zuiver aanvaard heeft.

Het gaat niet vanzelf…

Bij beneficiaire aanvaarding komt wel een hoop geregel kijken. De keuze van iedere erfgenaam leg je vast bij de kantonrechter. Veel instanties hebben ook een verklaring van erfrecht nodig voordat ze informatie vrijgeven over bijvoorbeeld bank- en hypotheekgegevens. Een notaris kan je in dit proces helpen en zal in ieder geval de verklaring van erfrecht moeten opmaken. Hier zijn kosten aan verbonden die per notaris verschillend zijn, maar je moet wel aan een paar honderd euro denken.

Vervolgens zal er een boedelbeschrijving moeten komen. In een boedelbeschrijving komt alles te staan wat er is aan bezittingen en schulden. Je kan hierbij denken aan de waarde van het huis, de hele inboedel, de auto, de saldi op bankrekeningen, openstaande rekeningen en creditcards. In sommige gevallen geldt dat openstaande rekeningen of leningen kwijt gescholden worden na overlijden. Kijk hiervoor goed de voorwaarden na van het product dat is afgesloten.

En dan is er duidelijkheid

Als eenmaal duidelijk is of de nalatenschap positief of negatief uit valt, kan er verder gehandeld worden. Nadat alles is afgehandeld, wordt in het geval van een positieve nalatenschap het restant aan bezittingen verdeeld onder de erfgenamen.

Bij een negatieve nalatenschap bestaat er een mededelingsplicht aan de kantonrechter. De rechter kan dan vervolgens verdere instructies geven. Zelf ben je dan niet verantwoordelijk voor de schulden die overblijven.

Wel even opletten!

Als je kiest voor beneficiaire aanvaarding mag je jezelf niets uit de nalatenschap toe-eigenen totdat alles is afgerond.  Neem je toch dat schilderij mee of betaal je uit eigen zak aan schuldeisers, dan wordt dat beschouwd als zuivere aanvaarding. Je bent dan alsnog aansprakelijk voor de schulden uit de nalatenschap. Het is daarom goed om je goed te laten begeleiden/adviseren, maar ook om je niet te laten om praten door schuldeisers.

Mijn ervaring is nl. dat niet alle instanties goed weten wat ze wel en niet van je mogen vragen. Zo heb ik een hoop discussie gehad om een openstaande rekening van € 45,-. De gemeentelijke instantie bleef volhouden dat ik deze moest betalen, al was het uit eigen zak. Dat ik daarmee de erfenis dan alsnog zuiver aanvaard en misschien wel een schuld krijg, was aan dovemans oren gericht.

De moeite waard?

Naast dat ik ‘blij’ was dat ik al eens van beneficiaire aanvaarding gehoord had, was ik ook blij voor deze optie te hebben gekozen. Ondanks de kosten en het werk dat erbij komt kijken, gaf het mij veel rust. Doordat ik wist dat ik niet aansprakelijk kon worden gesteld voor eventuele schulden, heb ik tijdens het afhandelen van de nalatenschap daar geen stress van gehad.

Dit wil niet zeggen dat ik helemaal geen stress heb gehad. Want hoe goed je alles ook dicht timmert, het blijft een zware tijd. Je moet zakelijk blijven terwijl je ook in een emotionele tijd zit. Uiteindelijk heeft het voor ons goed uitgepakt en heb ik recht kunnen doen aan de nalatenschap.

Meer informatie?

 In dit stuk heb ik gekozen voor een wat simpele situatieweergave, maar het erfrecht zit heel complex in elkaar. Het voert te ver om in dit stuk op allerlei mogelijke (familie)situaties in te gaan en hoe de procedures precies lopen. Als je meer wilt weten kan je op rechtspraak.nl/Uw-situatie/Erfenis  en rijksoverheid.nl/onderwerpen/erven heel veel informatie terugvinden.

Kom je nu in een situatie terecht waarbij je na een overlijden aan de slag moet met de administratieve rompslomp en kan je daarbij wel wat hulp gebruiken? Neem dan gerust contact met mij op. Ik kan jou helpen en ontzorgen in een tijd en situatie waar jij je beter kan richten op jezelf, je gezin en familie.